Historia "Cudownej meliny" Kazimierza Orłosia jest książką niezwykłą. Kiedy jednak próbuję określić, na czym ta niezwykłość polega, znajduję tylko jedną odpowiedź: na jej zwyczajności. Orłoś po prostu opowiada, dlaczego napisał powieść pt. Cudowna melina, jak wyglądały pertraktacje z wydawnictwem, co go skłoniło do opublikowania tej powieści w Instytucie Literackim w Paryżu, a wreszcie jakie konsekwencje spowodowała ta decyzja. Jednak książka Orłosia nie jest tylko kroniką wydarzeń związanych ze staraniami pisarza, aby książkę napisaną w kraju i dla krajowego wydawcy w tymże kraju opublikować. Jest także opowieścią o kształtowaniu się świadomości pisarza, którego wierność własnej wiedzy o życiu w PRL zatrzymała w połowie drogi do literckiego establishmentu - a wkrótce spowodowała, że stał się jednym z animatorów niezależnego życia kulturalnego. Historia "Cudownej meliny" to nie tylko opowieść o losach jednej książki i jednego pisarza, to także świadectwo przemian duchowych w PRL w ciągu ostatniego dwudziestolecia. (.) Pisarska biografia Orłosia zbiegła się z tymi przemianami, ale byłoby nieporozumieniem ujmować tę zbieżność w kategoriach politycznych. Powody, dla których Orłoś i wielu pisarzy podobnie jak on myślących zdecydowali się na tworzenie niezależnego życia kulturalnego w PRL, nigdy za- pewne nie będą dla komunistów zrozumiałe. Miały one bowiem charakter moralny, wynikały z niezgody na kłamstwo i łajdactwa w życiu publicznym, z solidarności z ludźmi skrzywdzonymi, a wreszcie - z poczucia urażonej godności. (.)